Y mathau o dreth sydd fwyaf cyffredin

Rydyn ni’n deall bod treth yn gallu teimlo’n gymhleth, yn enwedig oherwydd bod gwahanol fathau i’w cael a phob un â’u rheolau eu hunain. Ond peidiwch â phoeni, dim ond ychydig o’r rhain bydd y rhan fwyaf o bobl yn delio â nhw. Felly, nid oes angen i chi wybod popeth. Efallai bydd rhai mathau yn effeithio arnoch chi nawr, a gallai rhai eraill effeithio arnoch chi yn y dyfodol.

Yn y dudalen hon, bydd yr wybodaeth yn eich helpu chi i ddeall y chwe math o dreth a chyfraniadau byddwch chi’n dod ar eu traws nhw gyda ni. Wedyn, byddwch chi’n deall beth yw beth pan fyddwch chi’n wynebu’r trethi hyn.

Byddwn ni’n edrych dros y canlynol: Treth Incwm, Yswiriant Gwladol, Treth Ar Werth (TAW), Treth Enillion Cyfalaf, Treth Etifeddiant, a Threth Dir y Tollau Stamp. Mae pob un yn ymddwyn yn wahanol ac yn berthnasol o dan wahanol amgylchiadau.

Treth Incwm: ar yr arian byddwch chi’n ei ennill

Os byddwch chi’n ennill arian drwy weithio neu drwy gael pensiwn, byddwch chi mwy na thebyg yn talu’r math mwyaf cyffredin o dreth eisoes – hynny yw, Treth Incwm. Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd eich cyflogwr yn tynnu’r dreth hon oddi wrth eich cyflog yn awtomatig cyn i chi gael eich talu. ‘Talu Wrth Ennill’ (TWE) yw’r enw ar y system hon, a gallwch chi ddarllen rhagor amdani hi ar ein tudalen ‘TWE’. Yn yr achosion eraill, efallai byddwch chi’n talu drwy Asesiad Syml neu Hunanasesiad.

Hefyd, mae pobl yn talu Treth Incwm ar incwm arall maen nhw’n ei gael, er enghraifft arian o bensiwn, rhentu eiddo neu log ar gynilion. Mae faint byddwch chi’n ei dalu yn dibynnu ar gyfanswm eich enillion o’r pethau hyn.

Felly, os yw cyfanswm eich incwm yn is na’r swm hwn, fyddwch chi ddim yn talu unrhyw Dreth Incwm. Os yw cyfanswm eich incwm yn uwch na’ch Lwfans Personol, dim ond yr arian sy’n uwch na’r lwfans hwn byddwch chi’n talu treth arno ef.

Os ydych chi’n hunangyflogedig neu fod gennych chi incwm arall o’r tu allan i’ch gwaith arferol, fel llog ar unrhyw gynilion, efallai bydd angen i chi lenwi Ffurflen Dreth. Bydd hyn yn ein helpu ni i wneud yn siŵr eich bod chi’n talu’r swm cywir o Dreth Incwm ac Yswiriant Gwladol (a byddwn ni’n trafod hwn yn nes ymlaen).

Yn dibynnu ar eich sefyllfa chi, byddwch chi naill ai’n llenwi Ffurflen Dreth unwaith y flwyddyn neu’n anfon diweddariadau syml bob chwarter ynghyd â’ch Ffurflen Dreth flynyddol gan ddefnyddio meddalwedd ar gyfer Troi Treth yn Ddigidol.

Gallwch chi ddysgu rhagor am Ffurflenni Treth ar ein tudalen ‘Hunanasesiad’ a’n tudalen ‘Troi Treth yn Ddigidol ar gyfer Treth Incwm’.

Yswiriant Gwladol: mae’n talu am rai o fudd-daliadau’r wladwriaeth

Efallai eich bod chi wedi gweld Yswiriant Gwladol ar eich slip cyflog neu fel rhan o’ch Ffurflen Dreth ac wedi pendroni dros beth yn union yw ef.

Byddwch chi’n talu Yswiriant Gwladol i helpu i ariannu pethau o’r enw budd-daliadau’r wladwriaeth – fel Pensiwn y Wladwriaeth, y GIG a chymorth ychwanegol i bobl sydd ei angen ef. Byddwch chi’n talu Yswiriant Gwladol ar ffurf ‘cyfraniadau’ (‘contributions’).

Os ydych chi’n gyflogedig, bydd eich cyfraniadau Yswiriant Gwladol fel arfer yn cael eu casglu yn awtomatig drwy’r system TWE, yr un gwnaethon ni ei chrybwyll gynnau. Mae’r un broses â chasglu Treth Incwm.

Os ydych chi’n hunangyflogedig, bydd angen i chi lenwi Ffurflen Dreth er mwyn gweld a oes arnoch chi unrhyw Dreth Incwm, fel gwnaethon ni sôn amdano yn yr adran uchod. Bydd hyn hefyd yn dangos i ni oe oes arnoch chi unrhyw Yswiriant Gwladol.

TAW: ar bethau byddwch chi’n eu prynu

Mae TAW yn sefyll am ‘Treth Ar Werth’. Pan fyddwch chi’n prynu rhywbeth – er enghraifft, mewn apwyntiad trin gwallt – bydd TAW wedi’i chynnwys fel rhan o’r pris yn awtomatig.

I’r rhan fwyaf o nwyddau a gwasanaethau, 20% yw’r gyfradd TAW. Ond bydd gan rai pethau, fel biliau ynni i’r tŷ, gyfradd is o 5%. Nid oes TAW o gwbl ar rai pethau eraill, fel y rhan fwyaf o fwyd o siopau, dillad plant a llyfrau.

Treth Enillion Cyfalaf: ar bethau byddwch chi’n eu gwerthu

Os byddwch chi’n gwerthu rhywbeth am fwy na gwnaethoch chi ei brynu ef, rydych chi wedi cael ‘elw’ neu ‘enillion’. Treth Enillion Cyfalaf yw treth sy’n cael ei chodi ar yr enillion hynny. Er enghraifft, os byddwch chi’n gwerthu rhai cyfranddaliadau, ail eiddo neu eitemau gwerthfawr nad oes eu heisiau arnoch chi ragor o bryd i’w gilydd – fel celf neu emwaith. Fyddwch chi ddim yn talu Treth Enillion Cyfalaf ar bopeth. Yn gyffredinol, fyddwch chi ddim yn talu’r dreth hon ar eich prif dŷ, eich car na’ch eiddo personol sydd werth llai na £6,000.

Yn union fel yn achos Treth Incwm, bydd gan y rhan fwyaf o bobl lwfans rhydd o dreth bob blwyddyn. Felly, byddwch chi ond yn talu Treth Enillion Cyfalaf ar unrhyw elw dros y swm hwnnw. Gallwch chi ddarllen rhagor am Dreth Enillion Cyfalaf ar ein tudalen ‘Gwerthu Asedion’.

Nid oes angen i chi fod yn arbenigwr

Nid oes angen gwybod popeth dan haul. Bydd y sylfeini hyd yn oed yn ddigon i’ch helpu chi i ddeall beth i’w ddisgwyl yn ystod gwahanol adegau o’ch bywyd – p’un a ydych chi’n dechrau ar swydd newydd, prynu tŷ, neu’n cynllunio at y dyfodol.

Fel arfer, bydd y system dreth yn mynd ati’n dawel fach i weithio pethau allan i chi. Bydd y system TWE yn delio â’ch Treth Incwm ac mae TAW wedi’i chynnwys yn rhan o’r pris. Os oes angen i chi roi sylw i drethi, er enghraifft Treth Dir y Tollau Stamp neu Dreth Enillion Cyfalaf, mae wastad help ar gael.

Cofiwch, os bydd angen i chi lenwi Ffurflen Dreth, gallwch chi gael arweiniad ac offer ar-lein ar GOV.UK.

Ac os bydd angen i chi ddefnyddio ein gwasanaeth Troi Treth yn Ddigidol ar gyfer Treth Incwm, gallwch chi ddysgu rhagor am y gwasanaeth hwn ar ein gwefan.

Os hoffech chi chwilio drwy unrhyw un o’r trethi eraill rydyn ni wedi’u trafod yma, byddwch chi’n cael hyd i fanylion ychwanegol ar ein tudalennau ‘Magu’ch hyder o ran treth’ eraill.

Ewch i chwilio drwy’r tudalennau – po fwyaf fyddwch chi’n ei ddysgu, po symlaf fydd treth i chi.