Sut mae treth yn gweithio yn eich swydd gyntaf

Mae’n adeg gyffrous pan fyddwch chi’n dechrau eich swydd gyntaf. Bydd tipyn ar eich meddwl, o geisio cofio enwau pawb i bendroni sut mae’r peiriant coffi’n gweithio.

Siŵr o fod, nid yw treth ar frig eich rhestr chi, ond mae’n werth dod i’w deall oherwydd bydd hi’n ymddangos ar eich slip cyflog cyntaf. Yn ogystal â hyn, bydd angen i chi ddod i ddeall beth yw Yswiriant Gwladol a sut mae’n gweithio – a chael eich rhif Yswiriant Gwladol eich hun. Dysgwch sut i wneud hyn ar GOV.UK.

Unwaith i chi ddeall y sylfeini, mae’n dipyn yn haws na byddech chi’n disgwyl.

Pan fyddwch chi’n dechrau talu Treth Incwm

Mae’r rhan fwyaf o bobl â’r hawl i gael swm penodol o arian bob blwyddyn yn rhydd o dreth. Eich Lwfans Personol yw’r enw ar hwn, ac ar hyn o bryd, mae’n £12,570 y flwyddyn.

Os yw cyfanswm eich incwm ar gyfer y flwyddyn yn fwy na’ch Lwfans Personol, dim ond yr arian sy’n uwch na’r lwfans hwn byddwch chi’n talu treth arno ef. Mae’r cyfraddau byddwch chi’n eu talu wedi’u gwahanu i ‘drothwyon’ (‘thresholds’). Terfyn ariannol yw ‘trothwy’.

Dyma sut mae’r gwahanol gyfraddau o Dreth Incwm yn gweithio.*

*Cyfraddau Treth Incwm ar gyfer Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon.

Os ydych chi’n byw yn yr Alban, bydd y ffigurau hyn yn wahanol. Mae rhagor o wybodaeth am Dreth Incwm yn yr Alban ar gael ar GOV.UK.

Bydd eich cyflogwr yn delio â phethau ar eich rhan

Pan fyddwch chi’n cael eich cyflog cyntaf, mae’n debygol byddwch chi’n sylwi bod rhywfaint o’ch arian wedi’i dynnu er mwyn talu am bethau fel Treth Incwm, Yswiriant Gwladol a phensiynau. ‘Didyniadau’ (‘deductions’) yw’r enw rydyn ni’n rhoi i’r rhain, ac nid oes angen i chi boeni dim.

Yn syml, mae’ch cyflogwr wedi tynnu unrhyw arian sydd arnoch chi i ni cyn talu’ch cyflog i chi.

Beth yw Yswiriant Gwladol?

Rydych chi’n talu Yswiriant Gwladol ar ffurf ‘cyfraniadau’ (‘contributions’). Mae’n helpu i ariannu budd-daliadau/buddiannau rydyn ni i gyd yn eu defnyddio, fel y GIG a Phensiwn y Wladwriaeth newydd.

Byddwch chi’n dechrau talu Yswiriant Gwladol os ydych chi’n:

Pan fyddwch chi’n dechrau eich swydd gyflogedig gyntaf, bydd Yswiriant Gwladol a Threth Incwm yn cael eu tynnu’n awtomatig oddi wrth eich cyflog.

Dod i ddeall y system Talu Wrth Ennill (neu TWE)

‘Talu Wrth Ennill’, neu TWE, yw’r enw ar y system bydd eich cyflogwr yn ei defnyddio i dynnu unrhyw ddidyniadau oddi wrth eich cyflog. Mae hyn yn hwyluso pethau cryn dipyn i chi oherwydd bod eich cyflogwr yn delio â phopeth ar eich rhan.

Bydd eich cyflogwr yn defnyddio TWE i wneud y canlynol:

Eich cod treth hollbwysig

Mae gan bawb god treth. Cymysgedd o lythrennau a rhifau yw’ch cod treth. Mae’ch cyflogwr yn ei ddefnyddio i’w helpu i weithio allan eich sefyllfa dreth.

Mae’n dangos y canlynol:

• faint gallwch chi ei ennill bob blwyddyn, yn rhydd o dreth (hynny yw, eich Lwfans Personol)
• faint o arian i’w dynnu oddi wrth eich cyflog os byddwch chi’n ennill yn fwy na’r swm hwnnw

Gallwch chi ddod o hyd i’ch cod treth ar bob slip cyflog.

Mae rhagor o wybodaeth am hyn ar ein tudalen ‘Dod i ddeall eich cod treth’.

Beth mae’ch slip cyflog yn ei ddangos i chi

Bob tro byddwch chi’n cael eich talu, cewch chi slip cyflog. Gall fod ar ffurf bapur neu ddogfen ddigidol.

Mae’n eithaf tebyg i’r derbynebau byddwch chi’n eu cael wrth brynu rhywbeth. Bydd eich slip cyflog yn dangos i chi faint o arian rydych chi wedi’i ennill, a faint sydd wedi’i dynnu ar ffurf treth ac Yswiriant Gwladol.

Cewch weld y canlynol:

• eich cod treth
• eich cyflog gros (dyma’ch cyflog cyn bod unrhyw dreth wedi’i thynnu)
• unrhyw Dreth Incwm ac Yswiriant Gwladol sydd wedi’u tynnu
• eich cyflog net (dyma’r swm rydych chi’n cael eich talu mewn gwirionedd)

Hefyd, bydd hyn yn dangos unrhyw arian rydych chi wedi’i dalu i bensiwn gweithle.

Mae’n syniad da i chi wirio’ch slip cyflog i wneud yn siŵr bod popeth yn edrych yn gywir. Os yw rhywbeth yn edrych i fod o’i le, siaradwch â’ch cyflogwr.

Mae’n arferol i chi gael cod treth dros dro

Ar eich slip cyflog cyntaf mewn swydd newydd, efallai byddwch chi’n gweld bod mwy o dreth wedi’i thynnu nag oeddech chi’n ei disgwyl. Mwy na thebyg, mae’n golygu bod gennych chi god dreth dros dro (‘emergency tax code’).

Peidiwch â dychryn – mae hyn yn broses arferol ac nid oes angen i chi boeni dim. Y cyfan mae hyn yn ei olygu yw nad oes gan eich cyflogwr yr holl wybodaeth dreth amdanoch chi hyd yma.

Mae’n dal i fod angen i’ch cyflogwr dalu’ch cyflog i chi, felly mae’n defnyddio cod dros dro, sy’n golygu bod ychydig mwy o dreth yn cael ei thynnu nag sydd ei hangen mewn gwirionedd. Os ydych chi wedi gordalu treth, byddwch chi’n cael ad-daliad yn nes ymlaen.

Pryd i feddwl am Ffurflenni Treth

Efallai eich bod chi wedi clywed am rywbeth o’r enw ‘Ffurflen Dreth’. Dyma’r ffordd rydyn ni’n gofyn i rai pobl roi gwybod i ni faint o incwm maen nhw’n ei gael bob blwyddyn. Yn gyffredinol, mae hon yn berthnasol i’r bobl ganlynol:

• pobl hunangyflogedig – fel gweithwyr llawrydd sy’n gweithio iddyn nhw eu hunain
• pobl sy’n cael arian o ffynonellau eraill ar wahân i’w swydd arferol, fel buddsoddiadau neu roi eiddo ar osod

Os ydych chi’n dechrau eich swydd gyntaf a dyma unig ffynhonnell eich incwm, fwy na thebyg fydd ddim angen i chi feddwl am lenwi un.

Ar y llaw arall, os ydych chi’n cael unrhyw incwm sydd ddim yn cael ei drethu drwy’r system TWE, bydd angen i chi roi gwybod i ni drwy lenwi Ffurflen Dreth Hunanasesiad neu drwy ddefnyddio ein system Troi Treth yn Ddigidol ar gyfer Treth Incwm.

Ewch i gael cip ar ein tudalennau ‘Hunanasesiad’ a ‘Throi Treth yn Ddigidol ar gyfer Treth Incwm’. Maen nhw’n esbonio sut mae defnyddio’r ddau ddull hwn.

Mae’n arferol i’ch treth newid

Os ydych chi’n edrych dros eich slip cyflog ac yn sylwi bod y swm o dreth ac Yswiriant Gwladol rydych chi’n eu talu wedi newid, peidiwch â phoeni. Ar hyd eich bywyd yn y gwaith, gallai hyn ddigwydd am sawl rheswm gwahanol, er enghraifft:

• rydych chi wedi gweithio goramser ac felly mae’ch oriau wedi newid
• rydych chi wedi cael codiad cyflog
• rydych chi wedi dechrau neu stopio swydd arall
• rydyn ni wedi diweddaru eich cod treth
• rydych chi wedi cael taliad untro, fel bonws neu ôl-daliadau (‘back pay’)
• rydych chi wedi cael arian oddi wrth rywbeth ar wahân i’ch swydd

Ar bob achlysur, byddwn ni (neu’ch cyflogwr) yn rhoi gwybod i chi am unrhyw newidiadau i’ch cod treth.

Os nad yw rhywbeth yn edrych yn gywir yn eich slip cyflog, siaradwch â’ch cyflogwr.